„Przemoc w wychowaniu w opinii społecznej oraz w relacjach rodziców”

Raport Rzecznika Praw Dziecka
skrót wyników badań* oraz wnioski

Raport prezentuje postawy społeczne wobec przemocy w wychowaniu w kilku aspektach oraz zachowania przemocy w wychowaniu w perspektywie relacji rodziców

Społeczna akceptacja przemocy w wychowaniu

W Polsce występuje społeczna akceptacja przemocy w wychowaniu. Poziom tej aprobaty jest zróżnicowany – wyższy lub niższy w zależności od formy zachowania wobec dziecka. Wyższa akceptacja społeczna dotyczy „łagodniejszych” postaci przemocy, czyli tzw. klapsów (58 proc. ankietowanych), niższa „poważniejszej” postaci przemocy, czyli bicia dziecka /tzw. lanie/ (32 proc.).

Dynamika społecznych postaw wobec przemocy w wychowaniu wykazuje wyraźną tendencję spadkową w wymiarze łagodniejszych” postaci przemocy. Maleje liczba Polaków akceptujących klapsy – w stosunku do roku 2008 odnotowano już 20 proc. spadek. Mniej systematycznie i dynamicznie spada liczba osób aprobujących tzw. lanie dziecka – 9 proc. spadek.

Postawy społeczne dotyczące prawa zakazującego bicia dzieci/kar cielesnych w wychowaniu

Poziom społecznej wiedzy o prawnym zakazie bicia dzieci, wprowadzonym w Polsce w 2010 r. należy uznać za niski. Co więcej, biorąc pod uwagę faktyczną wiedzę o istnieniu zakazu (kategoria odpowiedzi „zdecydowanie tak”) zauważyć można wręcz niewielki spadek w stosunku do 2011 r. W tym bowiem roku 37 proc. respondentów wiedziało o prawnej ochronie dzieci przed biciem, podczas gdy w 2015 r. jest ich 32 proc. To wskazuje, iż wyższy poziom wiedzy w społeczeństwie miał miejsce wówczas, gdy kwestia wprowadzenia zakazu bicia dzieci była aktualną w wymiarze publicznym.

Postawy społeczne wobec interwencji w sytuacji przemocy nad dzieckiem w rodzinie

Co trzeci ankietowany (34 proc.) uważa, że stosowanie kar fizycznych jest wyłącznie prywatną sprawą rodziców. Jest to nieco mniej (o 5 proc.), niż było w roku 2014. Na sformułowanie konkluzji o pozytywnym trendzie społecznym jest jednak za wcześnie, zwłaszcza wobec dotychczasowej wzrostowej dynamiki w latach 2011-2014.

Wśród respondentów opowiadających się za całkowitą prywatnością w postępowaniu z dzieckiem znajdują się częściej m.in. mężczyźni, niżej wykształceni oraz osoby, które doznały przemocy w dzieciństwie.

Osobiste reagowanie na przemoc wobec dziecka

W sytuacji zetknięcia się z przemocą wobec dziecka w najbliższym otoczeniu (np. u sąsiadów), badani deklarowali przede wszystkim zachowania polegające na upewnieniu się, co się dzieje.

Brak reakcji na przemoc wobec dziecka częściej ma miejsce w sytuacjach, gdy rozgrywają się one w miejscach publicznych. Co piąty Polak zadeklarował swoją bierność w takich okolicznościach.

Powodem braku reakcji na przemoc w najbliższym otoczeniu jest najczęściej hołdowanie zasadzie, iż nie należy się wtrącać w sprawy innych.

Rozmiary przemocy wobec dzieci w relacji rodziców

Do bicia dziecka pasem lub innym przedmiotem przyznało się 7 proc. rodziców. Do innych form przemocy, takich jak: karmienie na siłę, szarpanie i potrząsanie oraz do agresji słownej przyznał się częściej niż co dziesiąty rodzic. Najmniej rodziców przyznało się do spoliczkowania dziecka, natomiast większość rodziców – 67 proc. przyznała się do krzyczenia na dziecko.

Blisko połowa respondentów stosuje klapsy wobec chłopców, a niemal jedna czwarta wobec chłopców i dziewczynek.

Częściej do przemocy w wychowaniu przyznawali się rodzice: z niższym wykształceniem, posiadający kilkoro dzieci, negatywnie oceniający swoją sytuację materialną. Wyraźny jest też związek pomiędzy stosowaniem przemocy w wychowaniu, a jej doświadczaniem we własnym dzieciństwie. Znajduje potwierdzenie nie tylko prawidłowość opisywana w literaturze przedmiotu, ale i obiegowe powiedzenie, iż bici biją częściej.

SPOŁECZEŃSTWO A KLAPSY

  • Osoby starsze częściej aprobują klapsy
  • Im wyższe wykształcenie, tym częściej osoby nie aprobują klapsów
  • Im gorsza ocena własnej sytuacji materialnej, tym częstsza aprobata klapsów
  • Posiadanie dzieci oraz ich większa liczba w rodzinie zwiększają aprobatę klapsów
  • Im częściej badani osobiście doświadczali klapsów, tym częściej je aprobują
  • Wiedza o tym, iż bicie dziecka jest niezgodne z prawem nie zmniejsza aprobaty klapsów, co oznacza przede wszystkim, iż klapsy nie są spostrzegane jako bicie dziecka

SPOŁECZEŃSTWO A TZW. LANIE

  • Kobiety częściej są przeciwne tzw. laniu
  • Częściej przeciwne tzw. laniu są osoby lepiej wykształcone
  • Tzw. lanie aprobują częściej badani oceniający swoją sytuację materialną jako złą, oraz osoby starsze
  • Im częściej badani doświadczali tzw. lania, tym częściej to zachowanie wobec dziecka aprobują

WNIOSKI

  • Poziom społecznej akceptacji zachowań przemocy wobec dzieci wśród Polaków powoli spada: dynamiczniej w stosunku do form lżejszych (klapsy), wolniej wobec poważniejszych (lanie)
  • Na przestrzeni lat w Polsce powoli spada ogólna aprobata wykorzystywania kar fizycznych w wychowaniu, jednak nadal prezentuje ją około 1/3 społeczeństwa
  • Około jedna czwarta Polaków uznaje bicie za właściwą metodę wychowawczą, liczba się nie zmniejsza, a wręcz nieznacznie wzrasta
  • Jedynie co trzeci Polak wie o prawnym zakazie bicia dzieci, a poziom społecznej wiedzy zmalał nieznacznie od 2011 r.
  • Zachowania przemocy w wychowaniu występują w Polsce stosunkowo często: większość rodziców krzyczy na dzieci, ponad połowa przyznaje się do stosowania klapsów, co dziesiąty choć raz zastosował lanie, co dziesiąty ujawnia agresję werbalną wobec dziecka
  • Chłopcy częściej niż dziewczynki doznają przemocy fizycznej

REKOMENDACJE

  1. Wskazane jest rozwijanie edukacji społecznej wśród rodziców, wychowawców, nauczycieli oraz dzieci. Edukacja powinna ukazywać istotę i rodzaje zachowań przemocowych wobec dzieci oraz wyjaśniać ich szkodliwy, krzywdzący charakter. Powinna również wskazywać zachowania przemocy nawet te „lekkie” (klapsy), jako przejawy łamania praw dziecka.
  2. Istnieje potrzeba stałego upowszechniania wiedzy o zapisaniu w polskim prawie przepisu zakazującego wykorzystywania kar cielesnych w wychowaniu oraz potrzebę szerszego informowania o jego funkcji oraz motywach wprowadzenia. Szczególnie intensywnie informacja ta powinna być kierowana do rodziców, a także do osób pracujących z dziećmi i rodzicami.
  3. Należy wyraźniej akcentować w różnych formach społecznych przekazów, że swoboda rodziców w wychowaniu i poszanowanie ich autonomii oraz prywatności jest ograniczona dobrem dziecka, a także, iż samo dziecko nie może być traktowane jako własność, a wychowanie nie może być polem samowoli rodziców. Jednocześnie w społecznym eksponowaniu tej kwestii, nie należy stawiać względem siebie w opozycji praw rodziców i praw dziecka.
  4. Konieczne są zintensyfikowane działania podnoszące społeczną gotowość do reagowania na sytuacje przemocy wobec dzieci. Mowa tu o kampaniach społecznych podnoszących gotowość ludzi do podejmowania reakcji dla dobra dziecka i przełamujących społeczne tabu „niemieszania się w cudze sprawy”. Szczególnie istotne jest przy tym dostarczanie wiedzy w zakresie odpowiednich w określonych sytuacjach sposobów reagowania na sytuacje przemocy wobec dzieci.
  5. Zalecane są działania podnoszące kulturę pedagogiczną rodziców, zwłaszcza w postaci promowania pozytywnego rodzicielstwa oraz kształcenia umiejętności radzenia sobie z dzieckiem w sposób bezprzemocowy.

 

* W roku 2015 badania zrealizowano opierając się na stałej metodologii monitoringu. Zebranie danych zlecono (jak w poprzednich edycjach) agencji TNS Polska. Badania surveyowe zrealizowano na reprezentatywnej próbie 1017 dorosłych Polaków w dniach 4-9 września metodą CAPI (poprzez bezpośrednie wywiady ankieterskie wspierane komputerowo).

Pobierz raport w wersji elektronicznej